Wyspa Man

	Isle of Man; Ellan Vannin; Man
Flaga Wyspy Man	Herb Wyspy Man
	Dewiza: (łac.) Quocunque Jeceris Stabit
	Hymn: Arrane Ashoonagh; (Hymn Państwowy)
Język urzędowy	angielski, język manx
Stolica	Douglas
Status terytorium	Dependencja Korony brytyjskiej
Zależne od	Wielkiej Brytanii
Głowa terytorium	królowa Elżbieta II
Gubernator - namiestnik	gubernator porucznik Sir Paul Haddacks
Szef rządu	premier James Anthony Brown
Powierzchnia; • całkowita; • wody śródlądowe	191. na świecie; 572 km²; 0
Liczba ludności (2006); • całkowita ; • gęstość zaludnienia; • narodowości	197. na świecie; 80 058[1]▲; 131,2 osób/km²; 93,9% - Brytyjczycy; 6,1% - reszta świata
PKB (2003); • całkowite ; • na osobę	; 2,2 mld USD▲; 35 000 USD▲
Jednostka monetarna	funt manx i funt brytyjski (IMP, GBP)
Rok utworzenia	wydzielenie z Królestwa Szkocji; 1333
Religia dominująca	anglikanizm
Strefa czasowa	UTC UTC 0 - zima UTC+1 - lato
Kod ISO 3166	IM/IMN/833
Domena internetowa	.im
Kod samochodowy	GBM
Kod telefoniczny	+44
	1 Oficjalna strona parlamentu Wyspy Man (ang.)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

Ten artykuł dotyczy jednej z Wysp Brytyjskich. Zobacz też: inne znaczenia nazwy Isle of Man.

Wyspa Man i jej okolice

Mapa Wyspy Man

Północny fragment Wyspy Man (widać Ramsey) z lotu ptaka

Widok wyspy z satelity

Tablice rejestracyjne na Wyspie Man

Man (ang. Isle of Man, Mann, manx Ellan Vannin, Mannin) – wyspa w archipelagu Wysp Brytyjskich, położona na Morzu Irlandzkim, pomiędzy Wielką Brytanią i Irlandią. Posiada (wraz z Wyspami Normandzkimi) specyficzny status polityczny dependencji Korony brytyjskiej. Formalnie nie jest częścią Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej ani Unii Europejskiej. Na fladze wyspy Man przedstawiony jest tzw. triskelion.

[edytuj] Ustrój polityczny

Osobny artykuł: Ustrój polityczny Man.

Głową państwa jest monarcha brytyjski, noszący tytuł Lord of Mann. Reprezentuje go Lieutenant Governor, sprawujący swój urząd przez okres pięciu lat. Man ma własny, dwuizbowy parlament, Tynwald (Thingvöller), działający nieprzerwanie od 979 r.

Rząd składa się z dziewięciu ministerstw. Na jego czele stoi Chief Minister, powoływany przez Tynwald na pięcioletnią kadencję.

Wielka Brytania odpowiada za politykę zagraniczną i obronność Man.

[edytuj] Geografia

Wyspa jest w większości nizinna, jedynie w części północnej znajdują się wzgórza, sięgające do wysokości 621 m n.p.m. (góra Snaefell). Wyspa posiada wybrzeże klifowe. W ok. 30% pokrywają ją wrzosowiska i krzewy. Klimat na wyspie jest umiarkowany ciepły morski. Temperatura waha się od 5 °C w lutym do ok. 20-25 °C w lipcu, a roczna suma opadów to ok. 850 mm (w większości od października do grudnia).

[edytuj] Populacja

W 2006 r. populacja wyspy Man liczyła 80.058 osób, z czego 26.218 zamieszkiwało stolicę Douglas. 47,6% stanowiły osoby urodzone na wyspie, kolejne 37,2% w Wielkiej Brytanii, 3,4% w Szkocji, 2,1% w Irlandii Północnej i niespełna 1,2% w Irlandii.

Rdzenną ludność wyspy stanowią celtyccy Manxowie. Największy odsetek imigrantów osiedlających się lub pracujących w ostatnich latach na Manie stanowią: Hindusi, Polacy, Portugalczycy, Słowacy, obywatele RPA, Tajowie i Włosi.

[edytuj] Gospodarka

Podstawą gospodarki jest turystyka. W roku 1992 Man odwiedziło 302 tysiące turystów. Ludność zajmuje się uprawą, m.in. ziemniaków oraz drzew owocowych, a także hodowlą bydła, owiec, drobiu. Przemysł ma mniejsze znaczenie, jest to głównie przemysł rolno-spożywczy, włókienniczy, pamiątkarski. Wyspa emituje własne banknoty, monety i znaczki pocztowe. PKB wynosi ok. 2,1 mld. $ (2003), czyli ok. 28,5 tyś. na głowę mieszkańca. Bezrobocie na wyspie jest bardzo niskie, gdyż wynosi niecały 1%, a inflacja wynosi 3,6%.

[edytuj] Transport

Na Wyspę Man można dostać sie drogą powietrzną lub morską. Lotnisko Ronaldsway Airport znajduję się w południowo - wschodniej części wyspy, blisko Derbyhaven. Samoloty bezpośrednio na wyspę latają z licznych portów lotniczych w Wielkiej Brytanii i Irlandii oraz z Jersey i Szwajcarii. Główny port morski leży w obrębie stolicy Douglas. Promy na wyspę wyplywają z Wielkiej Brytanii i Irlandii. Przewoźnik promowy^[2], obsługujący te przeprawy, należy do najstarszych w Europie.

[edytuj] Historia

Wyspa była zasiedlona przez Celtów.

W V–VI wieku została schrystianizowana przez mnichów irlandzkich.

Od IX wieku była najeżdżana przez Normanów, z czasem stała się ich siedzibą.

W roku 1266 stała się częścią Szkocji, jednak cały czas pretensję do jej posiadania zgłaszali królowie Anglii. Ostatecznie protektorat nad wyspą objęli w 1333.

W 1765 władze brytyjskie kupiły od księcia Altholl suwerenność wyspy za 70 tys. funtów i roczną pensję.
W 1828 uregulowano jej status jako terytorium podległego Koronie Brytyjskiej. Do połowy XIX wieku celtycki język manx był w powszechnym użyciu.

Od 1904 r. na wyspie Man organizowane są "Isle of Man TT Races" - uliczne wyścigi motocyklowe zaliczane do jednych z najbardziej widowiskowych i niebezpiecznych imprez tego typu na świecie. [2] Wyspa jest jedynym terytorium należącym do Wielkiej Brytanii, na którym nie obowiązuje ograniczenie prędkości.