Tatarzy
| Tatarzy | |
 , , ,  , , , |
|
| Şihabetdin Märcani Elder, Musa Dżalil, Gabdułła Tukaj, Karim Hakimov, Alsou, Dinijar Bilaletdinow, Charles Bronson, Dinara Safina | |
| Liczebność ogółem | 10 milionów[1] |
| Regiony zamieszkania |  Rosja:5 554 601[2]  Uzbekistan:1 250 000[3]  Kazachstan:400 000  Ukraina:350 000  Tadżykistan:200 000[1]  Kirgistan:140 000[4]  Turkmenistan:60 000[1]  Azerbejdżan:30 000[1]  Rumunia:23 000[5]  Białoruś:15 000[1]  Stany Zjednoczone:10 000[1]  Polska:3 000 |
| Język | język tatarski, język rosyjski |
| Religie | islam, prawosławie |
| Pokrewne grupy etniczne | ludy tureckie |
Tatarzy (nazwa własna: Tatarlar / Татарлар) - grupa ludów tureckich wschodniej Europy i centralnej Azji. Nazwa Tatar pochodzi prawdopodobnie od słowa Tartar - mitologicznego piekła. Ludziom w napadniętej Europie Wschodniej (XIII wiek) stepowi wojownicy wydawali się przybyszami z piekieł. Nazwa się przyjęła i od słowa Tartarzy (przybysze z piekieł) powstała obecna nazwa Tatarzy[6].
Tatarzy rozsiani są po ogromnych obszarach, głównie byłego ZSRR. Dzielą się na kilka grup będących często osobnymi narodami. Najliczniejsi są Tatarzy Kazańscy, nazywani po prostu Tatarami. Zamieszkują Tatarstan.
Drugą dużą grupą są Tatarzy Krymscy. Stanowili oni lud rządzący Chanatem Krymskim, to z tymi właśnie Tatarami walczyli Polacy w XVI-XVII wieku. Tatarzy Krymscy zostali wysiedleni z Krymu przez władze Rosji, zaś obecnie wracają na Krym (masowo od 1989 roku), gdzie mieszka już ponad 250 tys. osób. Mniejsze grupy Tatarów zamieszkują również Syberię. Wszyscy Tatarzy są potomkami plemion tworzących Złotą Ordę. Większość Tatarów wyznaje islam, wielu prawosławie.
Niewielkie społeczności Tatarów osiedliły się na Litwie. Społeczności tatarskie można obecnie spotkać w Polsce, na Litwie i Białorusi. W Polsce jej najliczniejszym skupiskiem jest Podlasie (w tym Białystok, gdzie żyje ich około dwóch tysięcy) oraz Trójmiasto. W Bohonikach i Kruszynianach na Białostocczyźnie oraz w Gdańsku znajdują się meczety Tatarów.
Tatarzy często nazywani są błędnie Mongołami. Faktem jest, że współtworzyli oni Imperium Mongolskie Czyngis-chana, by po jego rozpadzie utworzyć Złotą Ordę, ale ich pokrewieństwo z Mongołami wynika jedynie z podobnego stylu życia. Różnice językowe są oczywiste, a oba narody zróżnicowały się jeszcze bardziej wraz z przyjęciem przez Tatarów islamu (podczas gdy Mongołowie wyznają szamanizm lub buddyzm). Istnieją też olbrzymie różnice genetyczne, gdyż u Mongołów przeważa azjatyckie DNA, a u Tatarów europejskie.
Spis treści |
[edytuj] Związki Tatarów z Tatrami
Według różnych hipotez nazwa "Tatry" pochodzi prawdopodobnie od nazwy sarmackiego (Sarmatia Europea, Scytia) plemienia nazwanego Tatarami, którzy od XIII wieku pustoszyli tereny po obu stronach Karpat. W 1790 Baltazar Hacquet zapisał, ze Słowianie nazywają te góry Tatari lub Tatri ponieważ przedtem przebywały tam tatarskie hordy[7]. Plemię to mogło mieć powiązania z Połowcami[8], którzy od XIII wieku, połączeni z Mongołami oraz z plemionami tureckimi najechali na Ruś, Polskę[9] i Węgry. Zgodnie z Oxford English Dictionary najbardziej prawdopodobna nazwa plemienia ma swoje pochodzenie w greckiej nazwie piekła czyli Tartarze. W języku węgierskim nazwa Tatr to "Thorchal", "Tarczal", bądź "Tutur", "Thurthul" oznaczające również piekło[10]
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Joshua Project - Tatar Ethnic People in all Countries
- ↑ Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей
- ↑ Uzbekistan - Ethnic Composition
- ↑ Russia Ethnic groups - Demographics
- ↑ Internet Archive Wayback Machine
- ↑ Leszek Podhorodecki, Czyngis-chan, Wyd. Foox Warszawa 1991.
- ↑ Etnografia polska, PAN. t. 5 1961. s. 54.; Montes Tartari, per contractionem Tatri [w:] Historia Naturalis Curiosa Regni Poloniae. Sandomiriae. 1721. s. 20.; na Tartari "przybysze z Tartaru", z piekła rodem, [w:] Józef Staszewski. Słownik geograficzny: pochodzenie i znaczenie nazw geograficznych. s.305. z. Tatry.; "od miasta Carpis starożytnych Bastarnów" ku krajom tatarskim [w:] Jacek Kolbuszewski. Tatry i górale w literaturze polskiej: antologia. 1992.; "niektórzy zowią Tatrami, że aż się ku Tartaryi ciągną" [w:] Samuel Linde. Słownik języka polskiego. 1808. s. 967.
- ↑ Encyklopedia Britannica Online: [1]
- ↑ " Thartari devastaverunt Poloniam " Rocznik Traski 1241; Anno domini 1241 Tartari devastaverunt terram Slezie Rocznik Cystersów Henrykowskich 1241
- ↑ "Turtrut gelautet hat, spater kann auch neben Turtur < Turtul der akk. "Turtrot, gestanden habe (vgl. poklot : pokol). Finnisch-ugrische Forschungen, t. 13 1971. s. 176
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Łukasz Wojdyła, Tatarzy w wojsku polskim w drugiej połowie XVII wieku w magazynie Histmag
- Tatarzy na Podlasiu
- Tatarzy na wschodnich terenach Polski w XX wieku
- Dariusz Wierzchoś, Kwestia niepodległości Tatarów krymskich w latach 1917–1921 w magazynie Histmag
- Wikipedia tatarska
- Wikipedia Tatarów Krymskich